શ્રીગુરુ ચરણ સરોજ રજ, નિજ મન મુકુર સુધારિ.
બરનઉં રઘુબર બિમલ જસુ, જો દાયકુ ફલ ચારિ॥
હનુમાન ચાલીસા — ગુજરાતી
હનુમાન ચાલીસાનો અસલી મૂળ પાઠ (અવધી-હિંદી, ગોસ્વામી તુલસીદાસ), ગુજરાતી લિપિમાં ઉચ્ચાર-સહાય માટે શુદ્ધ લિપ્યંતર, એ સાથે સંપૂર્ણ દેવનાગરી પાઠ. બધી ૨ દોહા, ૪૦ ચોપાઈ અને અંતિમ દોહા એક જ જગ્યાએ.
મૂળ હનુમાન ચાલીસા અવધી-હિંદીમાં રચાયેલી છે; નીચેનો ગુજરાતી લિપિનો પાઠ ઉચ્ચાર-સુવિધા માટેનું શુદ્ધ લિપ્યંતર છે, અનુવાદ નહીં. સચોટ ઉચ્ચાર માટે મૂળ દેવનાગરી પાઠ જ પ્રમાણભૂત.
મૂળ પાઠ ગુજરાતી લિપિમાં
નીચેનાં પદો મૂળ દેવનાગરી શબ્દોનું જ ગુજરાતી લિપિમાં લિપ્યંતર છે; અર્થ કે શબ્દ-ક્રમમાં કોઈ ફેરફાર નથી.
બુદ્ધિહીન તનુ જાનિકે, સુમિરૌ પવન-કુમાર.
બલ બુદ્ધિ વિદ્યા દેહુ મોહિં, હરહુ કલેશ વિકાર॥
જય હનુમાન જ્ઞાન ગુન સાગર.
જય કપીસ તિહું લોક ઉજાગર॥
રામ દૂત અતુલિત બલ ધામા.
અંજનિ-પુત્ર પવનસુત નામા॥
મહાવીર બિક્રમ બજરંગી.
કુમતિ નિવાર સુમતિ કે સંગી॥
કંચન બરણ બિરાજ સુબેસા.
કાનન કુંડલ કુંચિત કેસા॥
હાથ બજ્ર ઔ ધ્વજા બિરાજૈ.
કાંધે મૂંજ જનેઊ સાજૈ॥
સંકર સુવન કેસરીનંદન.
તેજ પ્રતાપ મહા જગ વંદન॥
વિદ્યાવાન ગુની અતિ ચાતુર.
રામ કાજ કરિબે કો આતુર॥
પ્રભુ ચરિત્ર સુનિબે કો રસિયા.
રામ લખન સીતા મન બસિયા॥
સૂક્ષ્મ રૂપ ધરિ સિયહિં દિખાવા.
બિકટ રૂપ ધરિ લંક જરાવા॥
ભીમ રૂપ ધરિ અસુર સંહારે.
રામચંદ્ર કે કાજ સંવારે॥
લાય સજીવન લખન જિયાયે.
શ્રી રઘુબીર હરષિ ઉર લાયે॥
રઘુપતિ કીન્હી બહુત બડાઈ.
તુમ મમ પ્રિય ભરતહિ સમ ભાઈ॥
સહસ બદન તુમ્હરો જસ ગાવૈં.
અસ કહિ શ્રીપતિ કંઠ લગાવૈં॥
સનકાદિક બ્રહ્માદિ મુનીસા.
નારદ સારદ સહિત અહીસા॥
જમ કુબેર દિગપાલ જહાં તે.
કબિ કોબિદ કહિ સકે કહાં તે॥
તુમ ઉપકાર સુગ્રીવહિં કીન્હા.
રામ મિલાય રાજ પદ દીન્હા॥
તુમ્હરો મંત્ર વિભીષણ માના.
લંકેશ્વર ભએ સબ જગ જાના॥
જુગ સહસ્ર જોજન પર ભાનૂ.
લીલ્યો તાહિ મધુર ફલ જાનૂ॥
પ્રભુ મુદ્રિકા મેલિ મુખ માહીં.
જલધિ લાંઘિ ગયે અચરજ નાહીં॥
દુર્ગમ કાજ જગત કે જેતે.
સુગમ અનુગ્રહ તુમ્હરે તેતે॥
રામ દુઆરે તુમ રખવારે.
હોત ન આજ્ઞા બિનુ પૈસારે॥
સબ સુખ લહૈ તુમ્હારી સરના.
તુમ રક્ષક કાહૂ કો ડર ના॥
આપન તેજ સમ્હારો આપૈ.
તીનોં લોક હાંક તેં કાંપૈ॥
ભૂત પિસાચ નિકટ નહિં આવૈ.
મહાવીર જબ નામ સુનાવૈ॥
નાસૈ રોગ હરૈ સબ પીરા.
જપત નિરંતર હનુમત બીરા॥
સંકટ તેં હનુમાન છુડાવૈ.
મન ક્રમ બચન ધ્યાન જો લાવૈ॥
સબ પર રામ તપસ્વી રાજા.
તિન કે કાજ સકલ તુમ સાજા॥
ઔર મનોરથ જો કોઈ લાવૈ.
સોઇ અમિત જીવન ફલ પાવૈ॥
ચારોં જુગ પરતાપ તુમ્હારા.
હૈ પરસિદ્ધ જગત ઉજિયારા॥
સાધુ સંત કે તુમ રખવારે.
અસુર નિકંદન રામ દુલારે॥
અષ્ટ સિદ્ધિ નૌ નિધિ કે દાતા.
અસ બર દીન્હ જાનકી માતા॥
રામ રસાયન તુમ્હરે પાસા.
સદા રહો રઘુપતિ કે દાસા॥
તુમ્હરે ભજન રામ કો પાવૈ.
જનમ જનમ કે દુખ બિસરાવૈ॥
અંત કાલ રઘુબર પુર જાઈ.
જહાં જન્મ હરિ-ભક્ત કહાઈ॥
ઔર દેવતા ચિત્ત ન ધરઈ.
હનુમત સેઇ સર્બ સુખ કરઈ॥
સંકટ કટૈ મિટૈ સબ પીરા.
જો સુમિરૈ હનુમત બલબીરા॥
જૈ જૈ જૈ હનુમાન ગોસાઈં.
કૃપા કરહુ ગુરુદેવ કી નાઈં॥
જો સત બાર પાઠ કર કોઈ.
છૂટહિ બંદિ મહા સુખ હોઈ॥
જો યહ પઢૈ હનુમાન ચાલીસા.
હોય સિદ્ધિ સાખી ગૌરીસા॥
તુલસીદાસ સદા હરિ ચેરા.
કીજૈ નાથ હૃદય મહં ડેરા॥
પવન તનય સંકટ હરણ, મંગલ મૂરતિ રૂપ.
રામ લખન સીતા સહિત, હૃદય બસહુ સુર ભૂપ॥
અસલી દેવનાગરી પાઠ
નીચે લખાયેલો અસલી દેવનાગરી પાઠ જ પ્રમાણભૂત છે; ગુજરાતી લિપ્યંતર ફક્ત ઉચ્ચાર-સહાય માટે છે.
श्रीगुरु चरन सरोज रज, निज मनु मुकुरु सुधारि।
बरनउँ रघुबर बिमल जसु, जो दायकु फल चारि॥
बुद्धिहीन तनु जानिके, सुमिरौं पवन-कुमार।
बल बुद्धि विद्या देहु मोहिं, हरहु कलेश विकार॥
जय हनुमान ज्ञान गुन सागर।
जय कपीस तिहुँ लोक उजागर॥
राम दूत अतुलित बल धामा।
अंजनि-पुत्र पवनसुत नामा॥
महावीर बिक्रम बजरंगी।
कुमति निवार सुमति के संगी॥
कंचन बरन बिराज सुबेसा।
कानन कुंडल कुंचित केसा॥
हाथ बज्र औ ध्वजा बिराजै।
काँधे मूंज जनेऊ साजै॥
संकर सुवन केसरीनंदन।
तेज प्रताप महा जग वंदन॥
विद्यावान गुनी अति चातुर।
राम काज करिबे को आतुर॥
प्रभु चरित्र सुनिबे को रसिया।
राम लखन सीता मन बसिया॥
सूक्ष्म रूप धरि सियहिं दिखावा।
बिकट रूप धरि लंक जरावा॥
भीम रूप धरि असुर संहारे।
रामचंद्र के काज संवारे॥
लाय सजीवन लखन जियाये।
श्री रघुबीर हरषि उर लाये॥
रघुपति कीन्ही बहुत बड़ाई।
तुम मम प्रिय भरतहि सम भाई॥
सहस बदन तुम्हरो जस गावैं।
अस कहि श्रीपति कंठ लगावैं॥
सनकादिक ब्रह्मादि मुनीसा।
नारद सारद सहित अहीसा॥
जम कुबेर दिगपाल जहाँ ते।
कबि कोबिद कहि सके कहाँ ते॥
तुम उपकार सुग्रीवहिं कीन्हा।
राम मिलाय राज पद दीन्हा॥
तुम्हरो मंत्र विभीषन माना।
लंकेश्वर भए सब जग जाना॥
जुग सहस्र जोजन पर भानू।
लील्यो ताहि मधुर फल जानू॥
प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माहीं।
जलधि लाँघि गये अचरज नाहीं॥
दुर्गम काज जगत के जेते।
सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते॥
राम दुआरे तुम रखवारे।
होत न आज्ञा बिनु पैसारे॥
सब सुख लहै तुम्हारी सरना।
तुम रक्षक काहू को डर ना॥
आपन तेज सम्हारो आपै।
तीनों लोक हाँक तें काँपै॥
भूत पिसाच निकट नहिं आवै।
महावीर जब नाम सुनावै॥
नासै रोग हरै सब पीरा।
जपत निरंतर हनुमत बीरा॥
संकट तें हनुमान छुड़ावै।
मन क्रम बचन ध्यान जो लावै॥
सब पर राम तपस्वी राजा।
तिन के काज सकल तुम साजा॥
और मनोरथ जो कोई लावै।
सोइ अमित जीवन फल पावै॥
चारों जुग परताप तुम्हारा।
है परसिद्ध जगत उजियारा॥
साधु संत के तुम रखवारे।
असुर निकंदन राम दुलारे॥
अष्ट सिद्धि नौ निधि के दाता।
अस बर दीन्ह जानकी माता॥
राम रसायन तुम्हरे पासा।
सदा रहो रघुपति के दासा॥
तुम्हरे भजन राम को पावै।
जनम जनम के दुख बिसरावै॥
अंत काल रघुबर पुर जाई।
जहाँ जन्म हरि-भक्त कहाई॥
और देवता चित्त न धरई।
हनुमत सेइ सर्ब सुख करई॥
संकट कटै मिटै सब पीरा।
जो सुमिरै हनुमत बलबीरा॥
जै जै जै हनुमान गोसाईं।
कृपा करहु गुरुदेव की नाईं॥
जो सत बार पाठ कर कोई।
छूटहि बंदि महा सुख होई॥
जो यह पढ़ै हनुमान चालीसा।
होय सिद्धि साखी गौरीसा॥
तुलसीदास सदा हरि चेरा।
कीजै नाथ हृदय महँ डेरा॥
पवन तनय संकट हरन, मंगल मूरति रूप।
राम लखन सीता सहित, हृदय बसहु सुर भूप॥
ગુજરાતી બોલનાર માટે ઉચ્ચાર નોંધ
- ગુજરાતી લિપિમાં શબ્દના અંતનો 'અ' નથી લખાતો, જ્યારે દેવનાગરી પાઠમાં તે હલંતથી સ્પષ્ટ છે, બોલતી વખતે શબ્દના અંતને મૂળ ગાયન મુજબ થોડો ગોળ અને હળવો રાખો.
- ટ, ઠ, ડ, ઢ, ણ જેવા મૂર્ધન્ય ધ્વનિ જીભને ઉપર-પાછળ વાળીને બોલાય છે, ગુજરાતીનાં ત, દ જેવાં દંત્ય ઉચ્ચારથી તેઓ જુદાં છે. 'હનુમાન', 'સંકટ' વગેરે શબ્દોમાં આ ફેર સ્પષ્ટ સંભળાય.
- 'બ' અને 'વ' વચ્ચેનો ભેદ જાળવો: 'પવન', 'વિદ્યા' માં 'વ' હોય છે જ્યારે 'બલ', 'બુદ્ધિ' માં 'બ'; ગુજરાતીની બોલીમાં ક્યારેક 'વ' 'બ' નજીક થઈ જાય છે, એટલે મૂળ પાઠ પ્રમાણે કાળજીથી બોલવું.
- લિપ્યંતર ફક્ત વાંચવાની સગવડ છે; નિયમિત પાઠ કે ઉચ્ચારની ખાતરી માટે ઉપરનો મૂળ દેવનાગરી પાઠ જ વાપરો.
સામાન્ય પ્રશ્નો
શું હનુમાન ચાલીસાનું મૂળ ગુજરાતીમાં છે?
ના. મૂળ હનુમાન ચાલીસા ગોસ્વામી તુલસીદાસે અવધી (હિંદી) ભાષામાં રચેલી છે. આ પાનાનો ગુજરાતી લિપિનો પાઠ વાંચવાની સગવડ માટેનું શુદ્ધ લિપ્યંતર માત્ર છે, અનુવાદ નહીં.
ગુજરાતી લિપિમાં હનુમાન ચાલીસા કેવી રીતે વાંચવી?
પહેલાં ગુજરાતી લિપિનાં પદો બોલવામાં ટેવાઈ જાઓ, પછી મૂળ દેવનાગરી પાઠની સાથે સરખાવીને અભ્યાસ કરો, ઉચ્ચારની સચોટતા માટે મૂળ લિપિ જ સૌથી વિશ્વસનીય છે.