हनुमान चालीसा — मराठी

हनुमान चालीसाचा मूळ अवधी-हिंदी पाठ देवनागरी लिपीत, मराठी वाचकांसाठी. २ दोहे, ४० चौपाइयां आणि अंतिम दोहा; प्रत्येक पदासोबत रोमन लिप्यंतर आणि मराठीत स्पष्टीकरण.

मूळ देवनागरी पाठ मराठी वाचकांसाठी
संक्षिप्त उत्तर

हनुमान चालीसा हे गोस्वामी तुलसीदासांनी १६व्या शतकात अवधी-हिंदीत रचलेले स्तोत्र आहे. अवधी आणि मराठी या दोन्ही देवनागरी लिपीतच लिहिल्या जातात, म्हणून मराठी वाचकांना वेगळी लिपी हवीच असे नाही. या पृष्ठावर तोच खरा मूळ पाठ देवनागरीत, रोमन लिप्यंतरासह आणि मराठीतील टिपांसह दिला आहे; पदांचे अवधी शब्द जशाच्या तसे ठेवले आहेत.

लिपी व मूळ पाठाबाबत टीप: या पृष्ठावरील देवनागरी पाठ हा तुलसीदासांचा खरा मूळ अवधी पाठ आहे, कोणताही ‘मराठी अनुवाद’ किंवा फेरफार नाही. मराठीप्रमाणेच अवधीही देवनागरीत लिहिली जात असल्याने पदे जशीच्या तशी आहेत; फक्त वाचन सुलभ व्हावे म्हणून मराठीत स्पष्टीकरण दिले आहे.

मराठीत हनुमान चालीसा

महाराष्ट्रात हनुमान चालीसा मंगळवार व शनिवार या दिवशी विशेषत्वाने म्हटला जातो. तो मूळ अवधी भाषेत असला तरी देवनागरी लिपी मराठीसारखीच असल्याने मराठी भाषक तो अगदी सहज वाचतात. बहुतेक पदांचे संस्कृतमय अवधी रूप मराठी शब्दांशी (जसे हनुमान, हनुमंत, ज्ञान, बल, संकट, विद्या) सहज जुळून येते, त्यामुळे हा पाठ मराठी वाचकांना परिचित वाटतो.

एकच उच्चाराचा फरक लक्षात घेण्यासारखा आहे: मराठीत ळ (मूर्धन्य पार्श्विक) हा ध्वनी वापरला जातो आणि काही अनुस्वार वेगळ्या पद्धतीने उच्चारले जातात. काही परंपरांत हनुमंत/हनुमान असा नामभेदही आहे; पण स्तोत्रातील मूळ अवधी रूपे (जसे ‘हनुमत बीरा’, ‘पवन-कुमार’) तशीच राखणे श्रेयस्कर आहे, चालीसा मूळ रूपातच जपणे हाच योग्य पाठ.

हे स्तोत्र गोस्वामी तुलसीदासांनी रचले (१६वे शतक) आणि ते सार्वजनिक (public domain) आहे, कोणताही कॉपीराइट बंधन न बाळगता अभ्यास, स्मरण व पठण करता येते. मराठी वाचकांसाठी हे पृष्ठ पाठ, लिप्यंतर आणि स्पष्टीकरण एकत्र देते.

मूळ पाठ (देवनागरी + लिप्यंतरण)

खालील देवनागरी पाठ हा प्रामाणिक मूळ पाठ आहे. प्रत्येक पदासोबत रोमन लिप्यंतर दिले आहे, जेणेकरून उच्चाराची खात्री व्हावी. पूर्ण पाठ करण्यास साधारण ८–१० मिनिटे लागतात, रटण्याची घाई नको; स्पष्ट उच्चार आणि शांत मनाने वाचा.

दोहा १

श्रीगुरु चरन सरोज रज, निज मनु मुकुरु सुधारि।
बरनउँ रघुबर बिमल जसु, जो दायकु फल चारि॥

Shri Guru charan saroj raj, nij manu mukuru sudhari.
Baranau Raghuvar bimal jasu, jo dayaku phal chari.

दोहा २

बुद्धिहीन तनु जानिके, सुमिरौं पवन-कुमार।
बल बुद्धि विद्या देहु मोहिं, हरहु कलेश विकार॥

Buddhiheen tanu jaanike, sumirau Pavan-kumar.
Bal buddhi vidya dehu mohi, harahu kalesh vikaar.

चौपाई १

जय हनुमान ज्ञान गुन सागर।
जय कपीस तिहुँ लोक उजागर॥

Jay Hanuman gyan gun sagar.
Jay Kapis tihun lok ujagar.

चौपाई २

राम दूत अतुलित बल धामा।
अंजनि-पुत्र पवनसुत नामा॥

Ram doot atulit bal dhama.
Anjani-putra Pavansut nama.

चौपाई ३

महावीर बिक्रम बजरंगी।
कुमति निवार सुमति के संगी॥

Mahavir vikram Bajrangi.
Kumati nivar sumati ke sangi.

चौपाई ४

कंचन बरन बिराज सुबेसा।
कानन कुंडल कुंचित केसा॥

Kanchan baran biraj subesa.
Kanan kundal kunchit kesa.

चौपाई ५

हाथ बज्र औ ध्वजा बिराजै।
काँधे मूंज जनेऊ साजै॥

Hath vajra au dhvaja birajai.
Kandhe munja janeu sajai.

चौपाई ६

संकर सुवन केसरीनंदन।
तेज प्रताप महा जग वंदन॥

Sankar suvan Kesari-nandan.
Tej pratap maha jag vandan.

चौपाई ७

विद्यावान गुनी अति चातुर।
राम काज करिबे को आतुर॥

Vidyavan guni ati chatur.
Ram kaj karibe ko aatur.

चौपाई ८

प्रभु चरित्र सुनिबे को रसिया।
राम लखन सीता मन बसिया॥

Prabhu charitra sunibe ko rasiya.
Ram Lakhan Sita man basiya.

चौपाई ९

सूक्ष्म रूप धरि सियहिं दिखावा।
बिकट रूप धरि लंक जरावा॥

Sukshma roop dhari siyahi dikhava.
Bikat roop dhari lanka jarava.

चौपाई १०

भीम रूप धरि असुर संहारे।
रामचंद्र के काज संवारे॥

Bheem roop dhari asur sanhare.
Ramchandra ke kaj sanvare.

चौपाई ११

लाय सजीवन लखन जियाये।
श्री रघुबीर हरषि उर लाये॥

Laye sajeevan Lakhan jiyaye.
Shri Raghuveer harashi ur laye.

चौपाई १२

रघुपति कीन्ही बहुत बड़ाई।
तुम मम प्रिय भरतहि सम भाई॥

Raghupati keenhi bahut badai.
Tum mam priya Bharatahi sam bhai.

चौपाई १३

सहस बदन तुम्हरो जस गावैं।
अस कहि श्रीपति कंठ लगावैं॥

Sahas badan tumharo jas gaaven.
As kahi Shripati kanth lagaven.

चौपाई १४

सनकादिक ब्रह्मादि मुनीसा।
नारद सारद सहित अहीसा॥

Sanakadik Brahmadi muneesa.
Narad Sarad sahit aheesa.

चौपाई १५

जम कुबेर दिगपाल जहाँ ते।
कबि कोबिद कहि सके कहाँ ते॥

Yam Kuber dikpal jahan te.
Kavi kovid kahi sake kahan te.

चौपाई १६

तुम उपकार सुग्रीवहिं कीन्हा।
राम मिलाय राज पद दीन्हा॥

Tum upkar Sugrivahi keenha.
Ram milay raj-pad deenha.

चौपाई १७

तुम्हरो मंत्र विभीषन माना।
लंकेश्वर भए सब जग जाना॥

Tumharo mantra Vibhishan mana.
Lankeshwar bhaye sab jag jana.

चौपाई १८

जुग सहस्र जोजन पर भानू।
लील्यो ताहि मधुर फल जानू॥

Jug sahastra yojan par bhanu.
Leelyo tahi madhur phal jaanu.

चौपाई १९

प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माहीं।
जलधि लाँघि गये अचरज नाहीं॥

Prabhu mudrika meli mukh maahi.
Jaladhi langhi gaye acharaj naahi.

चौपाई २०

दुर्गम काज जगत के जेते।
सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते॥

Durgam kaj jagat ke jete.
Sugam anugraha tumhare tete.

चौपाई २१

राम दुआरे तुम रखवारे।
होत न आज्ञा बिनु पैसारे॥

Ram duare tum rakhware.
Hot na aagya binu paisare.

चौपाई २२

सब सुख लहै तुम्हारी सरना।
तुम रक्षक काहू को डर ना॥

Sab sukh lahai tumhari sarna.
Tum rakshak kahu ko dar na.

चौपाई २३

आपन तेज सम्हारो आपै।
तीनों लोक हाँक तें काँपै॥

Aapan tej samharo aapai.
Teenon lok haank te kaampai.

चौपाई २४

भूत पिसाच निकट नहिं आवै।
महावीर जब नाम सुनावै॥

Bhoot pisaach nikat nahin aave.
Mahavir jab naam sunave.

चौपाई २५

नासै रोग हरै सब पीरा।
जपत निरंतर हनुमत बीरा॥

Nasai rog harai sab peera.
Japat nirantar Hanumat veera.

चौपाई २६

संकट तें हनुमान छुड़ावै।
मन क्रम बचन ध्यान जो लावै॥

Sankat te Hanuman chhudave.
Man kram bachan dhyan jo lave.

चौपाई २७

सब पर राम तपस्वी राजा।
तिन के काज सकल तुम साजा॥

Sab par Ram tapasvi raja.
Tin ke kaj sakal tum saaja.

चौपाई २८

और मनोरथ जो कोई लावै।
सोइ अमित जीवन फल पावै॥

Aur manorath jo koi lave.
Soi amit jeevan phal pave.

चौपाई २९

चारों जुग परताप तुम्हारा।
है परसिद्ध जगत उजियारा॥

Charon jug partaap tumhara.
Hai parasidh jagat ujiyara.

चौपाई ३०

साधु संत के तुम रखवारे।
असुर निकंदन राम दुलारे॥

Sadhu sant ke tum rakhware.
Asur nikandan Ram dulare.

चौपाई ३१

अष्ट सिद्धि नौ निधि के दाता।
अस बर दीन्ह जानकी माता॥

Ashta siddhi nau nidhi ke data.
As bar deenh Janaki mata.

चौपाई ३२

राम रसायन तुम्हरे पासा।
सदा रहो रघुपति के दासा॥

Ram rasayan tumhare pasa.
Sada raho Raghupati ke dasa.

चौपाई ३३

तुम्हरे भजन राम को पावै।
जनम जनम के दुख बिसरावै॥

Tumhare bhajan Ram ko pavai.
Janam janam ke dukh bisravai.

चौपाई ३४

अंत काल रघुबर पुर जाई।
जहाँ जन्म हरि-भक्त कहाई॥

Ant kal Raghubar pur jai.
Jahan janm Hari-bhakt kahai.

चौपाई ३५

और देवता चित्त न धरई।
हनुमत सेइ सर्ब सुख करई॥

Aur devata chitt na dharai.
Hanumat sei sarb sukh karai.

चौपाई ३६

संकट कटै मिटै सब पीरा।
जो सुमिरै हनुमत बलबीरा॥

Sankat katai mitai sab peera.
Jo sumirai Hanumat balbeera.

चौपाई ३७

जै जै जै हनुमान गोसाईं।
कृपा करहु गुरुदेव की नाईं॥

Jai jai jai Hanuman gosaiin.
Kripa karahu gurudev ki naaiin.

चौपाई ३८

जो सत बार पाठ कर कोई।
छूटहि बंदि महा सुख होई॥

Jo sat baar paath kar koi.
Chhootahi bandi maha sukh hoi.

चौपाई ३९

जो यह पढ़ै हनुमान चालीसा।
होय सिद्धि साखी गौरीसा॥

Jo yah padhai Hanuman chalisa.
Hoi siddhi sakhi Gaurisa.

चौपाई ४०

तुलसीदास सदा हरि चेरा।
कीजै नाथ हृदय महँ डेरा॥

Tulsidas sada Hari chera.
Keejai nath hriday mah dera.

॥ अंतिम दोहा ॥

पवन तनय संकट हरन, मंगल मूरति रूप।
राम लखन सीता सहित, हृदय बसहु सुर भूप॥

Pavan tanay sankat haran, mangal murti roop.
Ram Lakhan Sita sahit, hriday basahu sur bhoop.

पुढे वाचा: मूळ पाठाविषयी अधिक हिंदी (देवनागरी) पृष्ठावर, रोमन लिप्यंतर इंग्रजी लिप्यंतर पृष्ठावर उपलब्ध आहे. नवीन वाचकांनी पठणाची पद्धत प्रथम पाहावी.

सामान्य प्रश्न

हनुमान चालीसा मराठीत कुठे मिळेल?

मराठी व देवनागरी या एकाच लिपीने लिहिल्या जातात, त्यामुळे हनुमान चालीसाचा मूळ देवनागरी पाठच मराठी वाचकांसाठी योग्य आहे. या पृष्ठावर संपूर्ण मूळ पाठ, रोमन लिप्यंतर आणि मराठीत स्पष्टीकरण दिले आहे.

हनुमान चालीसा मूळ कोणत्या भाषेत आहे?

मूळ हनुमान चालीसा गोस्वामी तुलसीदासांनी १६व्या शतकात अवधी-हिंदी भाषेत रचला. ही स्तोत्रे देवनागरी लिपीत लिहिली असल्याने मराठी वाचक ते तसेच वाचतात; पदांचे अवधी शब्द अबाधित ठेवले जातात.

मूळ देवनागरी पाठ इंग्रजी लिप्यंतर